"Canh bạc vắc xin Covid-19" và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi

"Canh bạc vắc xin Covid-19" và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi
Theo: Trương Thu Hường - Ảnh: Tuấn Mark
Thể loại: Khoa Học Công Nghệ
Sản xuất vắc xin Covid-19 sẽ có nhiều rủi ro. Nhưng chúng ta vẫn phải làm để nếu nay mai, dịch Covid-19 có thoái trào hoặc biến mất, hoặc virus Corona có quay lại với chủng mới, thì ta vẫn có một công nghệ mới để sản xuất vắc xin.

 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 1.
Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 2.

Trương Thu Hường: Là người từng trực tiếp nghiên cứu nhiều virus cúm, theo bà, nếu so sánh với H5N1, virus SARS-CoV-2 có độ độc tính mạnh hay yếu hơn?

GS Thu Vân: Virus cúm A/H5N1 và SARS-CoV-2 đều có độc tính rất cao. Mặc dù WHO thống kê tỷ lệ tử vong của H5N1 là 60%, Covid-19 hiện tại đang ở mức 4,34% nhưng tôi nghĩ, 2 loại virus này tương đương nhau về mức độ nguy hiểm.

H5N1 là virus cúm có khả năng gây tổn thương phổi nặng nề nhưng rất hiếm khi lây trực tiếp từ người sang người, trong khi đó, SARS-CoV-2 lại rất dễ lây. Nhìn lại lịch sử y học nước ta, chưa từng có dịch bệnh nào lây lan rộng, nhanh và mạnh mẽ như Covid-19.

H5N1 (năm 2004-2005) hoặc SARS-2003… đều chỉ lây nhiễm trên một số bệnh nhân. Chúng ta có thể tập trung khoanh vùng và điều trị khỏi cho nhiều trường hợp, sớm ngăn chặn dịch bùng phát. H1N1 (2009) tuy lây lan nhiều nhưng lại là bệnh nhẹ, có thể dùng Tamiflu điều trị hiệu quả.

Nhưng hiện nay, bệnh Covid-19 đang lây lan trên khắp cả nước, khiến hàng chục nghìn người nghi nhiễm phải cách ly và hơn 100 ca nhiễm. Bệnh cũng có xu hướng ngày càng khó kiểm soát khi bủa vây xung quanh Việt Nam là một loạt các nước bị ảnh hưởng nặng nề vì dịch bệnh.

Chứng kiến nhiều lần dịch bệnh bùng phát, tôi đều thấy lo lắng cho cộng đồng và luôn tự hỏi, làm sao có thể sản xuất vắc xin thật nhanh, đáp ứng kịp thời nhu cầu phòng dịch của mọi người. Tiếc là, quá trình sản xuất vắc xin phải trải qua rất nhiều bước, không thể nhanh chóng có ngay được.

 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 3.

Trương Thu Hường: Nhưng hiện tại, khi đối đầu với dịch Covid-19, chẳng phải Mỹ và Trung Quốc đều rất nhanh (chỉ sau khoảng hơn 60 ngày) đã có vắc xin thử nghiệm trên người?

GS Thu Vân: Thời gian được rút ngắn như vậy là nhờ họ nhanh chóng tạo ra kháng nguyên dựa vào công nghệ gen mRNA. Vắc xin này rất an toàn do chỉ chứa một đoạn gen di truyền của virus được tổng hợp trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn không có khả năng gây bệnh cho người được tiêm.

Quá trình thử nghiệm vắc xin vẫn diễn ra theo đầy đủ các bước. Trước khi thử nghiệm lâm sàng trên người, Mỹ và Trung Quốc đều đã thử nghiệm trên động vật để kiểm tra độ an toàn, độ độc tính, đánh giá tất cả các phản ứng của động vật với vắc xin và xác định khả năng đáp ứng miễn dịch trên động vật thí nghiệm. Khi đảm bảo đầy đủ tất cả yêu cầu trong phòng thí nghiệm mà trong chuyên ngành chúng tôi gọi là các thử nghiệm tiền lâm sàng, thì vắc xin mới được đưa ra thử nghiệm lâm sàng trên người sau khi được có sự chấp thuận của Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu Y Sinh học.

Thử nghiệm lâm sàng trên người sẽ diễn ra qua 3 Giai đoạn. Giai đoạn 1, vắc xin được tiêm cho khoảng 20-30 người lớn khoẻ mạnh để kiểm tra tính an toàn của vắc xin trên người được tiêm; giai đoạn 2 khoảng 200-300 người; và giai đoạn 3 sẽ có khoảng 2000-3000 đối tượng đích tham gia thử nghiệm (những đối tượng nhạy cảm).

Vắc xin của Mỹ là loại tiêm 2 mũi, mỗi mũi cách nhau 28 ngày. Như vậy, sau hôm thử nghiệm 16/3, đến giữa tháng 4 tới đây, sẽ có thể đánh giá kết quả sơ bộ. Nếu đáp ứng tốt, họ có thể tiến hành luôn giai đoạn 2, và sau đó là giai đoạn 3. 

Tuy nhiên, thứ mà các nhà khoa học sản xuất ra, trước khi pha chế chỉ có thể gọi là một loại hoạt chất. Để có thể gọi chính xác là vắc xin, nó còn phải trải qua thời gian dài thử nghiệm lâm sàng, ít nhất là trong vòng 18 tháng nữa (theo thông báo của phía Mỹ). Sau khi có kết quả lâm sàng, phải mất thêm thời gian chờ cấp phép từ FDA (cơ quan quản lý về Thuốc và thực phẩm của Mỹ). Quá trình xem xét và phê duyệt cũng không dễ chút nào.

Ở nước ta, sau khi làm xong các khâu rồi trình lên Bộ Y tế xem xét, phê duyệt, cấp phép sản xuất và thương mại hóa thì nhanh nhất cũng mất tới 1 năm. Cứ cho là Mỹ làm nhanh hơn thì cũng mất khoảng 6 tháng. Như vậy, khoảng 2 năm nữa, thế giới mới có thứ gọi là vắc xin Covid-19.

Rủi ro trong sản xuất vắc xin này rất lớn vì có thể, sau khoảng 2 năm khi vắc xin hoàn thành, dịch bệnh đã hết và thị trường không có nhu cầu. Virus chủng Corona khi xuất hiện trở lại có thể đã chuyển sang chủng khác. Thực tế, trong lịch sử y khoa, virus này đã có 7 chủng (HCoV-229E; HCoV-OC43; SARS-CoV; HCoV-NL63; HKU; MERS-CoV và SARS-Co-V2).

Nếu virus chỉ đột biến nhẹ, không thay đổi đến tính kháng nguyên, vắc xin vẫn có thể sử dụng được. Nhưng nếu xuất hiện chủng mới thì toàn bộ quy trình nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm vắc xin sẽ phải làm lại từ đầu. Và vòng quay sẽ cứ như thế, khi vắc xin làm xong thì dịch bệnh có thể đã hết.

Canh bạc rủi ro lớn đến vậy nên đó là lý do vì sao, nhiều hãng dược phẩm lớn, mặc dù rất giàu nhưng sẽ không bao giờ bỏ tiền ra làm vắc xin cho những loại dịch bệnh như Covid-19 hay SARS, MERS... trừ khi Chính phủ Mỹ hoặc các tổ chức khác tài trợ tiền.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 5.

 Trương Thu Hường: Rủi ro lớn có phải là lý do chính, khiến Mỹ nhiều năm trước đã quyết định tài trợ cho nhiều nước, trong đó có Việt Nam để nghiên cứu, sản xuất vắc xin H5N1 thay vì giao cho công ty nước họ trực tiếp thực hiện?

GS Thu Vân: Hồi trước, khi chúng tôi nghiên cứu làm vắc xin H5N1, Mỹ đã tài trợ Vabiotech 1 triệu USD. Họ cũng nói rõ ràng: vì muốn bảo vệ người dân nước mình, Chính phủ Mỹ phải tài trợ tiền cho các nước khác nghiên cứu, sản xuất vắc xin, để tránh dịch bệnh từ bên ngoài lan tới nước Mỹ.

Vào thời điểm đỉnh dịch H5N1, tổ chức WHO họp ở Geneva, các nước cũng nêu rõ quan điểm, nước nào phải tự lo vắc xin cho nước đó. Vì khi dịch bệnh xảy ra trên quy mô toàn cầu, quốc gia nào cũng phải lo chống dịch. 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 6.

Nếu Việt Nam không tự sản xuất được vắc xin thì không thể trông đợi sự cứu giúp từ bên ngoài. Thông tin thử nghiệm vắc xin của Mỹ hay Trung Quốc tuy rất đáng mừng, nhưng có lẽ cũng không đủ để người Việt Nam vui mừng trọn vẹn.

Đó là lý do chính khiến vì sao, đứng trước một canh bạc rủi ro - đầu tư lớn về nhân lực, vật lực để sản xuất vắc xin Covid-19 với công nghệ cao - Vabiotech vẫn quyết định phải tự nghiên cứu sản xuất. Tôi nghĩ đây là vì một chiến lược an ninh sức khỏe quốc gia.

Dù nay mai, dịch Covid-19 có thoái trào, hoặc biến mất thì chúng ta vẫn có một công nghệ để sản xuất vắc xin. Khi nó quay lại, với tính chất thay đổi hoặc như thế nào đó, chưa thể nói trước được, Việt Nam đã có trong tay một vũ khí để chống chọi. Vắc xin sẽ được chế tạo nhanh hơn vì mình đã có sẵn qui trình công nghệ. 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 7.

Trương Thu Hường: Chịu trách nhiệm cao nhất trong dự án nghiên cứu, sản xuất vắc xin H5N1, bà có thể nhắc lại một chút về tình hình căng thẳng lúc đó ở nước ta?

GS Thu Vân: Dịch cúm A/H5N1 trước đây kéo dài khá lâu, từ 2003 đến 2005, không thể dập tắt ngay được. Trong khoảng 2003 đến gần hết năm 2005, nước ta có 42/92 trường hợp tử vong, nhiều gia đình có 2-3 người bị bệnh cùng lúc.

Lúc đó, tôi ở trong nhóm tư vấn của Tổ chức Y tế thế giới và phải ra nước ngoài họp rất nhiều. Các kịch bản đều được đưa ra. Ngay cả giả thuyết, nếu sản xuất được vắc xin nhưng số lượng hạn chế thì nên ưu tiên cho ai, cũng được đem ra thảo luận.

Hồi đó, tôi nghĩ đơn giản là nếu có vắc xin, sẽ phải ưu tiên người già, trẻ em – những đối tượng dễ bị tổn thương. Nhưng các chuyên gia WHO lại cho rằng, trước tiên phải tiêm vắc xin cho những người bảo vệ đất nước: quân đội, các nhà quản lý đất nước, cảnh sát, đội ngũ nhân viên y tế, cứu hỏa, cứu hộ... Vì nếu không có các lực lượng này, đất nước không thể bình ổn, dịch bệnh cũng không thể dập tắt.

Những cuộc thảo luận như thế liên tục diễn ra rất sôi nổi. Các chuyên gia đã nghĩ đến vô vàn tình huống nhưng rồi kịch bản, có một dịch bệnh sẽ bùng phát toàn cầu như Covid-19 hiện nay, trải qua 15-16 năm, không may đã trở thành sự thật.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 8.

Trương Thu Hường: Ngoài áp lực vì dịch bệnh, những người như bà có phải chịu đựng áp lực nào khác khi nghiên cứu vắc xin?

GS Thu Vân: Quá trình nghiên cứu sản xuất vắc xin cúm A/H5N1 rất đáng nhớ vì đó là lần đầu tiên, tiên trên thế giới có vắc xin cúm được sản xuất trên công nghệ nuôi cấy trên tế bào.  Đây là bước đột phá lớn trong y học thế giới nhưng lại được Việt Nam thực hiện. Nhiều nhà báo, chuyên gia WHO đã không thể tin được, một đất nước nghèo nàn như chúng ta lại có thể làm được điều đó.

Rất nhiều nhà báo, phóng viên của RT, CNN, BBC, và cả WHO đã đến Vabiotech tìm tôi để phỏng vấn. Tôi phải từ chối rất nhiều người vì không ít phóng viên luôn có mục đích nhấn mạnh vào vị thế yếu kém của Việt Nam. Số khác lại tỏ ra nghi ngờ: một nước có điều kiện cơ sở vật chất kém như Việt Nam mà sản xuất vắc xin với công nghệ hoàn toàn mới như vậy, có nguy hiểm gì không? Bởi vì trước đây, dù làm nhiều vắc xin nhưng các vắc xin khác của Việt Nam hầu hết đều có nguyên liệu, công nghệ được chuyển giao từ các công ty nước ngoài.

Vắc xin H5N1 là chủng Việt Nam hoàn toàn tự chế, có sự hợp tác với Mỹ và Nhật Bản.

 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 9.

Trương Thu Hường: Thật bất ngờ là WHO lại có nhiều nghi ngờ về năng lực sản xuất vắc xin của Việt Nam tới vậy vì rõ ràng, chúng ta đang nằm trong top 40 nước có khả năng nghiên cứu, sản xuất vắc xin đứng đầu thế giới?

GS Thu Vân: Để có được vị thế ngày hôm nay, chúng ta đã trải qua biết bao nhiêu thử thách, bao nhiêu nỗ lực, nhiều lần đứng trước nguy cơ bị WHO yêu cầu dẹp bỏ việc sản xuất vắc xin do Việt Nam tự nghiên cứu phản triển. Trong khi đó, với điều kiện cơ sở vật chất còn nghèo nàn, nước ta cũng đã sản xuất được rất nhiều loại vắcxin.

Tôi nhớ những năm 1959 -1960, bệnh bại liệt đã bùng phát thành dịch lớn tại các tỉnh phía Bắc nước ta với khoảng 17.000 bệnh nhi, trong đó hơn 500 cháu tử vong. Mỗi năm có hàng chục ngàn trẻ em bị di chứng liệt suốt đời. Tỷ lệ mắc lên tới 126,44/100.000 dân. GS Hoàng Thủy Nguyên lúc đó đã đầu tư rất nhiều công sức để sản xuất vắc xin bại liệt dạng uống nghiên cứu phát triển trên tế bào thận khỉ.

Những năm đầu, cơ sở sản xuất của viện vẫn còn khá thô sơ, không đạt tiêu chuẩn GMP (Good Manufacturing Practices). Các chuyên gia WHO khi vào đây xem xét đã một mực yêu cầu Việt Nam ngừng sản xuất vắc xin bại liệt. GS Hoàng Thủy Nguyên và GS Đặng Đức Trạch phải dùng uy tín đứng ra bảo vệ trước Bộ Y tế và tổ chức WHO. Nhưng vấn đề chính, vẫn là phải chứng minh, vắc xin của nước ta sản xuất đảm bảo chất lượng và có thể sử dụng được.

Lúc đó, GS Hoàng Thủy Nguyên, được sự hỗ trợ của Văn phòng WHO khu vực Tây Thái Bình Dương ở Manila, đã giao cho tôi mang vắc xin bại liệt do Viện sản xuất sang Nhật Bản để kiểm tra. Người Nhật tuy rất nhiệt tình nhưng họ cũng rất nguyên tắc. Nếu mang một mẫu lạ vào phòng thí nghiệm bên đó, họ không bao giờ làm, thậm chí nếu không thông báo trước mà xách tay sang, họ sẽ yêu cầu phải hủy ngay tức thì.

Khi tôi xách tay vắc xin sang theo lịch hẹn, họ hướng dẫn cho tôi tự kiểm tra còn các chuyên gia Nhật Bản thì giám sát. Khi làm theo hướng dẫn của họ, kết quả vắc xin Việt Nam rất tốt và các chuyên gia Nhật Bản đã đồng ý và kết luận rằng vắc xin bại liệt này đáp ứng mọi yêu cầu qui định để sử dụng cho người. Chúng tôi dùng kết quả đó, báo cáo lại với Bộ Y tế và WHO. Cuối cùng, họ cũng phải chịu công nhận vắc xin bại liệt của Việt Nam.

Nhờ có vắc xin bại liệt do Việt Nam sản xuất mà năm 2000, nước ta đã thanh toán được bệnh bại liệt sau nhiều năm dịch bệnh này hoành hành. 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 10.
Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 11.

Trương Thu Hường: Theo bà, điều gì là mấu chốt khiến WHO không tin Việt Nam có thể sản xuất được vắc xin?

GS Thu Vân: Nhiều năm trước, những cuộc đấu trí rất căng thẳng với WHO khiến tôi từng nghĩ, với uy tín rất lớn, GS Hoàng Thủy Nguyên có thể bảo vệ công trình vắc xin bại liệt như vậy nhưng đổi lại là tôi, sau này sẽ phải làm gì để làm được tương tự? Và tôi cũng tự hỏi, vì sao một tổ chức Y tế toàn cầu như WHO dường như lại không tin rằng Việt Nam tự chủ vắc xin?

Sau này khi nhìn lại, tôi nhận ra, với các chuyên gia đến từ những nước có điều kiện cơ sở vật chất vô cùng hiện đại, đã quen nhìn thấy cơ sở sản xuất vắc xin tân tiến, thì khi tới Việt Nam và thấy cơ sở nghèo nàn, lạc hậu như vậy, họ cũng không dễ tin tưởng ngay.

Nhưng không chỉ có WHO thiếu tin tưởng chúng ta. Người thầy ở Nhật Bản mà tôi rất kính trọng (người đầu tiên dạy tôi làm văcxin như thế nào - vắc xin viêm gan B từ huyết tương người) cũng đã từng có lúc không nhất trí với cách tiếp cận kỹ thuật của tôi, vì nó trái với kỹ thuật thầy đã dạy khi triển khai sản xuất thử nghiệm vắc xin này tại Việt Nam trong điều kiện nước mình không cho phép áp dụng được kỹ thuật của thầy, và nếu không thay đổi, cải tiến thì chúng ta sẽ không bao giờ có được vắcxin viêm gan B. 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 12.

Thầy đi học ở Mỹ về và chính là người đã làm ra vắc xin viêm gan B từ huyết tương người cho đất nước Nhật Bản sử dụng trong nhiều năm trước khi có vắc xin viêm gan B Tái tổ hợp thay thế. Thầy chỉ bảo cho tôi rất tận tình, sai chỗ nào là phê bình luôn chỗ ấy. Từ việc rửa chai lọ sao cho sạch sẽ, đến cách chuẩn bị dụng cụ thí nghiệm, thầy đều cầm tay chỉ việc, trực tiếp dạy.

Nhưng có một lần, thầy giận tôi vì trái quan điểm, đến nỗi một chuyên gia ở WHO phải đứng ra giảng hòa. Lý do của lần giận ấy là vì ở Nhật, khi sản xuất vắc xin viêm gan B, họ thường chọn những người cho huyết tương có hiệu giá kháng nguyên bề mặt rất cao. Nhưng ở Việt Nam, việc thu thập huyết tương khá khó khăn và hiệu giá ở người Việt lại không cao. Nếu áp dụng đúng nguyên tắc của thầy, chỉ chọn huyết tương có hiệu giá đậm đặc từ 4+ (theo kỹ thuật khuếch tán trên gel) trở lên mới dùng, thì ở Việt Nam không có mẫu nào đáp ứng được.

Vậy là tôi phải chọn công nghệ khác là ELISA (kỹ thuật miễn dịch gắn men), có thể tóm bắt được nhiều hạt kháng nguyên hơn. Chính vì điều này mà tôi và thầy tranh luận đến nỗi thầy cáu, không nói chuyện với tôi. Sau này, chứng kiến kết quả tốt của chúng tôi, nên thầy cũng dần nguôi ngoai.

Ngẫm lại nhiều năm trước, chúng tôi nghiên cứu vắc xin trong điều kiện hết sức thô sơ, chẳng có gì gọi là hiện đại cả. Khi được Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) trao giải cho công trình nghiên cứu sản xuất vắc xin viêm gan B từ huyết tương người, nhiều người trong nhóm nghiên cứu đã nói vui rằng, có lẽ chúng tôi phải thu thập tất cả những dụng cụ phòng thí nghiệm sử dụng nghiên cứu lúc bấy giờ, rất đơn giản... để trưng bày triển lãm. Vì từ nhiều năm trước, từ những dụng cụ thô sơ như thế mà Việt Nam cũng có thể cho ra được vắc xin chất lượng, khiến thế giới phải công nhận như vậy.

Tôi thấy bây giờ, y học hiện đại lắm rồi nhưng chất lượng vắc xin cũng chỉ như vậy: vẫn luôn đạt tiêu chuẩn khiến thế giới nể trọng.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 13.

Trương Thu Hường: Khi nghiên cứu sản xuất bất cứ loại vắc xin nào, bà luôn là người tiêm thử đầu tiên. Đây có phải là một nguyên tắc cá nhân?

GS Thu Vân: Tôi nghiên cứu virus và làm vắc xin nhiều năm, nên không ngại chuyện trở thành người thử nghiệm số 0 một cách không chính thức (vì theo quy định, người nghiên cứu sản xuất không được tham gia thử nghiệm). Không chỉ có tôi mà mọi người làm trong nhóm cũng đều tiêm thử.

Độc tính của virus chỉ tồn tại khi virus còn sống. Còn công nghệ sản xuất vắc xin đã loại bỏ độc tính của virus. Hiện tại, công nghệ mRNA sẽ giúp vắc xin không tồn tại virus mà chỉ chứa một đoạn gen của virus được tổng hợp trong phòng thí nghiệm. Còn vắc xin trước đây, ví dụ như H5N1 được sản xuất theo công nghệ di truyền ngược: giữ được tính kháng nguyên và loại bỏ phần gây độc của virus. Hiện nay, đây vẫn được coi là công nghệ hiện đại. 

Tại sao tôi luôn thử trước? Chắc có lẽ vì tôi luôn lo lắng, loại vắc xin mà mình và đồng nghiệp làm ra, khi thử nghiệm trên người sẽ cho kết quả thế nào? Kể cả khi đã tiêm thử và có kết quả rất tốt trên động vật thì cơ chế phản ứng của cơ thể người vẫn rất khác và không có gì chắc chắn cả. Lúc đó, tôi thường không lo an toàn tính mạng, sức khỏe mà chỉ lo vắc xin có đáp ứng miễn dịch hay không. Vì chỉ khi đáp ứng miễn dịch, vắc xin mới bảo vệ người được tiêm khỏi virus.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 14.

Trương Thu Hường: Nếu vắc xin luôn an toàn như vậy thì trong quá trình nghiên cứu, sản xuất, điều gì thường khiến bà lo lắng nhất?

GS Thu Vân: Là những người trong nghề, chúng tôi hiểu rất rõ, vắc xin không thể gây nguy hại tới tính mạng. Nhưng chẳng may, bệnh nhân xảy ra rủi ro gì sau khi tiêm vắc xin thì chúng tôi lại rất dễ bị oan và nỗi oan này cũng không dễ dàng giải thích được.

Trước đây, khi tôi còn là Giám đốc Vabiotech, vẫn thường nói với mọi người: "Chúng ta nghiên cứu vắc xin vì mục đích tốt đẹp cho cộng đồng nhưng lỡ không may xảy ra vấn đề gì thì chính tôi và các bạn, sẽ phải là những người đi tù đầu tiên", Vậy nên vấn đề tuân thủ một cách nghiêm ngặt các bước trong qui trình sản xuất là đặc biệt quan trọng, không được sai sót

Chúng tôi luôn xác định sẵn tư tưởng như vậy. Bất cứ lúc nào, rủi ro cũng có thể xảy ra vì vắcxin là tiêm đại trà cho cộng đồng và phản ứng cơ thể của mỗi người là khác nhau. Nếu các nhà chức trách không tìm được nguyên nhân các sự cố xảy ra trong quá trình triển khai tiêm chủng thì dư luận vẫn luôn cho rằng, lỗi là của nhà sản xuất vắc xin. 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 16.

Trương Thu Hường: Là người trực tiếp nghiên cứu, sản xuất vắc xin H5N1 nhưng sau đó lại không thể thương mại hóa sản phẩm này, bà cảm thấy thế nào?

GS Thu Vân: Nhóm bắt đầu nghiên cứu vắc xin H5N1 từ năm 2004-2005 và đến khoảng 2008-2009 thì hoàn thành thử nghiệm lâm sàng nhưng sau đó, H5N1 chỉ xảy ra với gia cầm. Công ty quyết định, tạm thời xếp lại dự án, không nghĩ đến chuyện sản xuất thương mại nữa.

Tuy nhiên, hồ sơ vắc xin H5N1 đã chuẩn bị xong, sẵn sàng khi có dịch, sẽ đem ra đăng ký và sản xuất được luôn. Không chỉ có Việt Nam, mà các nước trên thế giới cũng như vậy: luôn có vắc xin để dùng khi thị trường có nhu cầu.

Nếu nói về vấn đề kinh doanh, có thể coi vắc xin H5N1 đã không hiệu quả vì chúng tôi bỏ ra rất nhiều công sức nhưng không có nguồn thu về.

Nhưng nếu xét về mặt khoa học thì đó vẫn là thành công. Việt Nam đã có vắc xin, xây dựng được quy trình sản xuất để sau này nếu có dịch, sẵn sàng đưa ra theo nhu cầu của cộng đồng. Hoặc cùng quy trình đó, nếu có xảy ra dịch với chủng khác thì cũng có thể áp dụng và làm theo rất nhanh.

Với tôi, sản xuất vắc xin chính là vì bảo vệ cộng đồng chứ không phải vì mục đích thương mại. Cho nên thành công về mặt khoa học đã được xem là thành công rất lớn rồi. Hơn nữa, dịch bệnh không xảy ra, chẳng phải vẫn tốt hơn sao! 

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 17.

Trương Thu Hường: Bà từng nói, phải mất tới 9-10 năm mới đánh giá được hiệu quả của vắc xin. Vì sao lại như vậy? Với vắc xin Covid-19, bà dự đoán gì về tính hiệu quả của vắc xin này?

GS Thu Vân: Quá trình sản xuất vắc xin (không theo công nghệ gen) sẽ phải trải qua nhiều bước: Nuôi cấy tế bào, nuôi cấy virus, gặt virus, tinh chế, tinh khiết, bất hoạt, pha chế... Từ khâu đầu đến khâu cuối cùng, thường mất khoảng 2 tháng để sản xuất, sau đó là kiểm định mất 2-3 tháng. Nếu có kết quả tiền lâm sàng tốt trên động vật sẽ thử nghiệm lâm sàng trên người.

Sau pha 3 thử nghiệm lâm sàng, vắc xin có thể được cấp phép sử dụng. Tuy nhiên, nhiều nhà sản xuất vẫn tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả thực của vắc xin để nghiên cứu sâu và cải thiện tốt hơn. Quá trình đánh giá hiệu quả rất lâu vì nhiều lý do.

Đối với vắc xin Covid-19, trên thế giới đến nay, chưa có loại vắc xin nào sản xuất theo công nghệ gen được cấp phép. Cho nên, khả năng đáp ứng miễn dịch của vắc xin Covid-19 đến nay, vẫn còn là một dấu hỏi. Còn muốn biết tính hiệu quả của một loại vắc xin, như tôi nói, sẽ cần một thời gian khá dài.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 18.

Trương Thu Hường: Câu hỏi cuối cùng, xin đề cập đến vấn đề nóng nhất: Liệu Việt Nam có cửa nào trong cuộc chạy đua chế tạo vắc xin Covid-19?

GS Thu Vân: Như tôi đã nói, vắc xin sản xuất theo công nghệ cao (mRNA) như Covid-19 sẽ tiêu tốn nhiều nguồn lực, nhưng Việt Nam sẽ hợp tác với Anh với một cách tiếp cận công nghệ khác và vẫn phải nghiên cứu chủ động sản xuất vì an ninh sức khỏe quốc gia. Trong những đợt dịch bệnh như hiện nay, phương thức bảo vệ cộng đồng tốt nhất, rộng rãi, hiệu quả nhất chính là vắc xin.

Khi dịch bệnh xảy ra trên quy mô toàn cầu, nếu Việt Nam không tự sản xuất được vắc xin thì không có nước nào cho, bởi vì quốc gia nào cũng phải lo chống dịch. Lấy ví dụ, nếu bây giờ có vắc xin Covid-19, thế giới có 7 tỷ người thì liệu 7 tỷ người đó có đi tiêm vắc xin phòng dịch không? Vắc xin của Mỹ có 2 liều, tính ra phải sản xuất 14 tỷ liều mới đủ cho cả nhân loại. Một con số khủng khiếp như thế thì không một nước nào có thể sản xuất đủ!

Cho nên, chúng ta không thể trông chờ vào vắc xin của nước ngoài mà vẫn cần phải tìm cách nghiên cứu, sản xuất, tự chủ nguồn vắc xin: tự chủ về chất lượng, số lượng và cả giá thành của vắc xin.

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 19.

Như tôi đã nói, sản xuất vắc xin Covid-19 sẽ có nhiều rủi ro. Nhưng chúng ta vẫn phải làm để nếu nay mai, dịch Covid-19 có thoái trào, hoặc biến mất hoặc virus Corona có quay lại với chủng mới, thì ta vẫn có một công nghệ mới để sản xuất vắc xin.

Trương Thu Hường: Xin cảm ơn GS về cuộc trò chuyện này!

Canh bạc vắc xin Covid-19 và ký ức về bước đột phá lớn của Việt Nam khiến WHO không tin nổi - Ảnh 20.

Bầu khí quyển của Trái Đất thay vì 5 lớp thì vẫn còn một lớp nữa mà bạn chưa hề biết tới

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Bầu khí quyển của Trái Đất thay vì 5 lớp thì vẫn còn một lớp nữa mà bạn chưa hề biết tới
Nó có thể là khó tin, nhưng đối với một phần nào đó của bầu khí quyển, nghiên cứu khoa học vẫn chưa được thực hiện.

Sẽ thế nào khi rau được trồng trong nhà máy, bằng robot, AI và thế hệ nông dân 4.0?

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Sẽ thế nào khi rau được trồng trong nhà máy, bằng robot, AI và thế hệ nông dân 4.0?
Hơn 1.600 công ty khởi nghiệp đã đầu tư 1,8 tỷ USD vào các nông trại thẳng đứng trong vòng 1 thập kỷ qua.

Thuộc hệ “chăm săn sale” phải nằm lòng chiêu này, vừa sắm được hàng ngon vừa bảo toàn lương đầu tháng!

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Thuộc hệ “chăm săn sale” phải nằm lòng chiêu này, vừa sắm được hàng ngon vừa bảo toàn lương đầu tháng!
Cứ mỗi dịp đầu tháng, các chương trình giảm giá khởi động thì cũng là lúc các tín đồ mua sắm khoe chiến tích săn sale và chia sẻ cách mua thế nào được hưởng được lợi nhiều nhất.

Warner Bros. hé lộ loạt chi tiết mới trong Godzilla vs. Kong: Hết đánh trên bờ lại lôi nhau xuống biển, chắc chắn có kẻ bại trận, không có chuyện giảng hòa

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Warner Bros. hé lộ loạt chi tiết mới trong Godzilla vs. Kong: Hết đánh trên bờ lại lôi nhau xuống biển, chắc chắn có kẻ bại trận, không có chuyện giảng hòa
Được biết, tổng thời lượng các phân cảnh đối đầu giữa Godzilla và Kong sẽ lên đến gần 20 phút trong bom tấn này, dự kiến ra mắt vào ngày 31/3 tới đây.

Chính xác thì B.1.1.7 là "dòng", "biến chủng" hay "biến thể" của virus SARS-CoV-2?

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Chính xác thì B.1.1.7 là "dòng", "biến chủng" hay "biến thể" của virus SARS-CoV-2?
Các nhà sinh học rất muốn báo chí và công chúng sử dụng đúng thuật ngữ chuyên môn của họ.

TopCV - Nền tảng công nghệ tuyển dụng “sát cánh” cùng nhà tuyển dụng

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
TopCV - Nền tảng công nghệ tuyển dụng “sát cánh” cùng nhà tuyển dụng
Sự phát triển của các nền tảng tuyển dụng đang là cơ hội giúp nhà tuyển dụng tiếp cận được ứng viên dễ dàng hơn và TopCV đang là trở thành sự lựa chọn hàng đầu.

Những diễn viên từng sử dụng công nghệ trẻ hóa để “cưa sừng làm nghé” không hề giả trân trong các bom tấn của Hollywood

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Những diễn viên từng sử dụng công nghệ trẻ hóa để “cưa sừng làm nghé” không hề giả trân trong các bom tấn của Hollywood
Với công nghệ de-aging, các diễn viên sẽ được trẻ hóa một cách đơn giản hơn, chân thực hơn thay vì dành hàng tiếng đồng hồ cho khâu trang điểm và lựa chọn trang phục.

WandaVision: Lý giải về Chaos Magic, ma thuật khủng khiếp của Scarlet Witch với khả năng thay đổi bản chất thực tại

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
WandaVision: Lý giải về Chaos Magic, ma thuật khủng khiếp của Scarlet Witch với khả năng thay đổi bản chất thực tại
Tập phim mới nhất của WandaVision đã chính thức mang đến khái niệm về Chaos Magic - 1 trong những nguồn sức mạnh lâu đời và khủng khiếp nhất trong nguyên tác truyện tranh Marvel.

Thí nghiệm với hai người mất xúc giác chứng minh thế giới chúng ta đang sống không phải là thực tại ảo

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Thí nghiệm với hai người mất xúc giác chứng minh thế giới chúng ta đang sống không phải là thực tại ảo
Tất cả chúng ta không phải là những bộ não bị nhúng trong bình thủy tinh.

Warner Bros. xác nhận sẽ "đập đi xây lại" Superman, Henry Cavill sắp bị cho ra rìa?

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Warner Bros. xác nhận sẽ "đập đi xây lại" Superman, Henry Cavill sắp bị cho ra rìa?
Warner Bros. đã công bố dự án Superman reboot do J.J. Abrams sản xuất, và có thể Henry Cavill sẽ không phải cái tên cho vai chính mà họ đang nhắm đến.

Những con kênh nổi tiếng của Venice đang cạn nước: Hậu quả của biến đổi khí hậu?

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Những con kênh nổi tiếng của Venice đang cạn nước: Hậu quả của biến đổi khí hậu?
Triều cường đã rút cạn các con kênh của thành phố được mệnh danh là lãng mạn nhất châu Âu.

Zulihome - Điểm đến tin cậy cho gia đình Việt muốn mua robot hút bụi thông minh

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Zulihome - Điểm đến tin cậy cho gia đình Việt muốn mua robot hút bụi thông minh
Ngay từ khi thành lập và phát triển, Zulihome đã chứng minh được sự uy tín với khách hàng bằng việc cung cấp robot hút bụi thông minh chính hãng từ các thương hiệu nổi tiếng.

Mày mò tìm kiếm ở thành phố diệt vong Pompeii, các nhà khoa học sửng sốt khi khám phá ra thứ "độc nhất vô nhị" vô cùng quý giá

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Mày mò tìm kiếm ở thành phố diệt vong Pompeii, các nhà khoa học sửng sốt khi khám phá ra thứ "độc nhất vô nhị" vô cùng quý giá
Một cỗ xe ngựa 2.000 năm tuổi của người La Mã đã được phát hiện "gần như nguyên vẹn" ở ngoại ô thành phố diệt vong Pompeii.

Những sự thật thú vị và cực dị về Gollum, nhân vật độc đáo nhất của Lord of the Rings cũng như nền văn hóa đại chúng thế giới

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Những sự thật thú vị và cực dị về Gollum, nhân vật độc đáo nhất của Lord of the Rings cũng như nền văn hóa đại chúng thế giới
Ra đời vào năm 1937 dưới ngòi bút của nhà văn J. R. R. Tolkien trong bộ tiểu thuyết The Hobbit, Gollum có thể coi là 1 nhân vật cực kỳ khác biệt và trở thành nét đặc trưng ấn tượng khó phai trong vũ trụ Lord of the Rings rộng lớn.

WandaVision: Sức mạnh của Wanda là bẩm sinh, không liên quan đến Mind Stone, X-Men đang ở gần MCU hơn bao giờ hết

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
WandaVision: Sức mạnh của Wanda là bẩm sinh, không liên quan đến Mind Stone, X-Men đang ở gần MCU hơn bao giờ hết
Tập phim mới nhất của WandaVision đã hé lộ nguồn gốc sức mạnh của Wanda Maximoff, và nó không bắt nguồn từ Mind Stone như chúng ta vẫn lầm tưởng.

[CHÍNH THỨC] 9 nhóm đối tượng ưu tiên và miễn phí tiêm vaccine COVID-19

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
[CHÍNH THỨC] 9 nhóm đối tượng ưu tiên và miễn phí tiêm vaccine COVID-19
Nghị quyết số 21/NQ-CP ngày 26/2/2021 về mua và sử dụng vaccine phòng COVID-19 nêu rõ 9 nhóm đối tượng ưu tiên tiêm và miễn phí.

Thủ đô Anh Quốc đột nhiên thành "vương quốc chuột", to khổng lồ và nhiều gấp đôi con người: Tại sao có chuyện đó?

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Thủ đô Anh Quốc đột nhiên thành "vương quốc chuột", to khổng lồ và nhiều gấp đôi con người: Tại sao có chuyện đó?
Người London có thể sẽ sốc khi chứng kiến chuột xuất hiện ở những nơi chưa từng thấy. Lại còn là chuột khổng lồ.

Kinh dị chuyện nhà vệ sinh công cộng thời La Mã, nơi tất cả mọi người chùi chung bằng 1 cái que

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Kinh dị chuyện nhà vệ sinh công cộng thời La Mã, nơi tất cả mọi người chùi chung bằng 1 cái que
Đó là một cái que buộc bọt biển được 500 anh em truyền tay nhau chùi đến lúc hỏng thì thôi...

Điệp viên nghỉ hưu kể chuyện nghề: Hóa ra những gì chúng ta xem trên phim lâu nay thực sự tồn tại, thậm chí đôi khi còn thú vị hơn thế

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Điệp viên nghỉ hưu kể chuyện nghề: Hóa ra những gì chúng ta xem trên phim lâu nay thực sự tồn tại, thậm chí đôi khi còn thú vị hơn thế
Điệp viên chắc chắn là một trong những nghề thú vị, đặc biệt, nguy hiểm và khiến mọi người tò mò bậc nhất thế giới.

Siêu thị tại Hà Lan bị doạ tẩy chay vì bán phở Việt “fake”: Trông chẳng khác gì mì trộn, sợi vàng như nghệ, ăn kèm sốt thịt gà

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Siêu thị tại Hà Lan bị doạ tẩy chay vì bán phở Việt “fake”: Trông chẳng khác gì mì trộn, sợi vàng như nghệ, ăn kèm sốt thịt gà
Nhiều khách hàng bức xúc khi nhìn thấy món phở "quốc hồn quốc tuý" của Việt Nam bị chế tạo theo một phiên bản hoàn toàn khác, thậm chí họ còn kêu gọi tẩy chay chuỗi siêu thị này.

Bill Gates, vắc xin và những chiếc khẩu trang

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Bill Gates, vắc xin và những chiếc khẩu trang
Dù đã được tiêm vắc xin chống Covid-19 nhưng tỷ phú từ thiện Bill Gates nói rằng ông vẫn tiếp tục đeo khẩu trang, nhất là khi ở gần những người cao tuổi chưa được tiêm phòng.

"Soi" Joker của Justice League: Đổi giọng, che hình xăm để "lột xác" từ trong ra ngoài

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
"Soi" Joker của Justice League: Đổi giọng, che hình xăm để "lột xác" từ trong ra ngoài
Snyder đã hé lộ tạo hình đầu tiên về Joker trong đoạn trailer mới ra mắt. Không quá lời khi cho rằng Justice League của Snyder có cách tiếp cận hoàn toàn mới về nhân vật này. Sự lột xác này mạnh mẽ đến mức nào?

Đây là cây đinh ba của Aquaman với khả năng phóng nước cực đỉnh, dùng để rửa bát siêu sạch

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Đây là cây đinh ba của Aquaman với khả năng phóng nước cực đỉnh, dùng để rửa bát siêu sạch
Không quá bá đạo như nguyên tác truyện tranh, nhưng cây đinh ba của Aquaman này hoàn toàn có thể sử dụng để rửa bát, rửa ô tô hay đấu súng nước với bạn bè.

Bóng tối phía sau ngành công nghiệp anime tỷ USD của Nhật Bản

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Bóng tối phía sau ngành công nghiệp anime tỷ USD của Nhật Bản
Đại dịch thúc đẩy sự bùng nổ của ngành công nghiệp anime Nhật Bản. Nhưng dù khối lượng công việc và lợi nhuận của ngành tăng lên, các họa sĩ diễn hoạt vẫn nhận mức lương ít ỏi.

[Video] Hé lộ loạt kỹ xảo đỉnh cao giúp Lord of the Rings vẫn đẹp lung linh, không hề "out meta" so với phim ngày nay

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
[Video] Hé lộ loạt kỹ xảo đỉnh cao giúp Lord of the Rings vẫn đẹp lung linh, không hề "out meta" so với phim ngày nay
Dù đã 2 thập kỷ trôi qua nhưng những kỹ xảo trong bộ 3 phim The Lord of the Rings vẫn cứ là đẹp mê hồn và không hề bị lép vế so với các tác phẩm hiện tại

WandaVision: Những đoạn quảng cáo vô thưởng vô phạt, vô vị vô duyên hóa ra lại liên quan rất mật thiết đến Wanda

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
WandaVision: Những đoạn quảng cáo vô thưởng vô phạt, vô vị vô duyên hóa ra lại liên quan rất mật thiết đến Wanda
Những đoạn quảng cáo trong WandaVision có thể coi là easter egg nhỏ liên quan đến quá khứ, hiện tại và cả tương lai của nữ pháp sư quyền năng Wanda Maximoff.

Trailer Army of the Dead lên sóng: Mãn nhãn với phi vụ cướp nhà băng gay cấn giữa trung tâm đại dịch zombie

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Trailer Army of the Dead lên sóng: Mãn nhãn với phi vụ cướp nhà băng gay cấn giữa trung tâm đại dịch zombie
Dưới bàn tay của đạo diễn Zack Snyder, Army of the Dead sẽ là 1 luồng gió mới lạ cho dòng phim zombie vốn đã quá quen thuộc với khán giả thế giới.

Bí mật ẩn sau 6 chiếc ghế luôn 'cháy vé' của hãng hàng không Singapore Airlines

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Bí mật ẩn sau 6 chiếc ghế luôn cháy vé của hãng hàng không Singapore Airlines
Không phải hạng ghế thương gia, trên chiếc Airbus A350-900ULR của hãng Singapore Airline luôn có 6 chỗ ngồi được các hành khách tranh giành nhau mỗi khi đặt chỗ.

Dàn diễn viên Spider-Man hé lộ tên phần phim tiếp theo: Mỗi người 1 tiêu đề, không rõ là đang troll khán giả hay "tung thính" cho đa vũ trụ

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
Dàn diễn viên Spider-Man hé lộ tên phần phim tiếp theo: Mỗi người 1 tiêu đề, không rõ là đang troll khán giả hay "tung thính" cho đa vũ trụ
Chưa ra mắt nhưng Spider-Man 3 đã biết cách "bắt lú" fan hâm mộ rồi.

WandaVision: Cô hàng xóm thân thiện Agnes hiện nguyên hình phản diện, nhưng nhiều khả năng vẫn chưa phải trùm cuối

tinybook tinybook 1 năm 5 tháng
WandaVision: Cô hàng xóm thân thiện Agnes hiện nguyên hình phản diện, nhưng nhiều khả năng vẫn chưa phải trùm cuối
Cú twist đến sái cổ trong tập mới nhất của WandaVision đã hé lộ Agnes thực chất chính là phù thủy Agatha Harkness, nhưng rất có thể đằng sau đó vẫn còn 1 thế lực đen tối khác đang giật dây để phá hoại cuộc đời của Wanda.
tinybook Công Nghệ Thông Tin








Chat